Heerlen-de-horizon-k
Heerlen-Horizon-Architectenzaak-a
Heerlen-Horizon-Architectenzaak
Heerlen-Horizon-Architectenzaak1

BS De Horizon, Heerlen (afgerond)

Over de school

Naam: BS De Horizon
Gemeente: Heerlen
Schoolbestuur: INNOVO Stichting voor katholiek onderwijs
Omvang: 240 – 297 leerlingen

Over het gebouw

Oppervlakte: 1700 m2
Aantal lokalen: 15
Bouwjaar: 1988, uitbreiding in 2001

Type gebouw: Laagbouw met plat dak (bitumen) en sheddaken (betonpannen). Zowel binnen als buiten betonsteen.

Bijzonderheden: Het gebouw van de school werd in 1988 gebouwd als school voor speciaal onderwijs. Vanwege de afwijkende groepsgrootte in het speciaal onderwijs (8 – 12 leerlingen per groep) kent het gebouw relatief kleine klaslokalen (42m2). In 2001 nam basisschool De Horizon het gebouw in gebruik, waarbij het meteen werd uitgebreid. De Horizon is geen school voor speciaal onderwijs en dat maakte de lokalen in het oorspronkelijk deel te klein. Door de gesloten structuur van het gebouw in het hart was er weinig transparantie en doorzicht. Conceptueel vraagt het onderwijsconcept openheid, transparantie en verwerkingsgebieden, zoals leerpleinen.

Initiële ambitie: Aardgasvrij en Frisse School Klasse B

Uitvoering: Aardgasvrij en Frisse School Klasse B (levensduurverlenging 40 jaar)

Over de wijk

De school bevindt zich in een van de oudere wijken van Heerlen: de Grasbroek, Musschemig en Schandelen wijk, in de volksmond GMS. De wijk met zo’n 5000 inwoners ligt ten Noorden van het stadscentrum, achter het station van Heerlen. In de wijk bevinden zich veel arbeiderswoningen, waar vroeger mijnwerkers woonden die werkten in het nabijgelegen Oranje Nassau I mijnbouwbedrijf. Sinds de sluiting van de mijnen is de wijk flink in ontwikkeling. Nu is het een diverse wijk, met meerdere onderwijsvoorzieningen. De wijk is niet verkozen tot proeftuin in het Rijksprogramma Aardgasvrije Wijken. Dit was voor de gemeente Heerlen geen reden om af te remmen. De partijen in de wijk onderzoeken nu hoe ze op een andere manier de warmtetransitie kunnen financieren.

Onderwijsvisie

De Horizon is een Rooms-katholieke basisschool. De missie van de school is vanuit het kind geschreven:

‘‘Op basisschool de Horizon word ik door de leerkracht begeleid om mijn talenten, kennis, vaardigheden en attitudes te ontwikkelen. Ik leer mezelf, de ander en de wereld kennen zodat ik me kan ontwikkelen en kan ontdekken wat ik wil, wat ik kan en hoe ik dit ga bereiken in mijn leven.”

Waarom in dit project?

Bij de pilot in Heerlen kwamen meerdere ontwikkelingen bij elkaar wat de gemeente en schoolbestuur motiveerden om mee te doen aan het programma. Het gebouw moest aangepast worden aan de nieuwe onderwijsvisie, het binnenklimaat moest verbeteren en de school wilde profiteren van de ontwikkelingen in de aardgasvrije wijk. De ontwikkelingen samen vormden een mooi momentum en vooral een ideale pilot om ervaringen in op te doen. Ervaringen die worden opgedaan dragen bij aan het renoveren van alle INNOVO-scholen én dienen als lessen voor alle scholen binnen Heerlen en Parkstad Limburg.

Aanpak en aanpassingen

Het gerenoveerde gebouw van De Horizon is vergelijkbaar met nieuwbouw en de levensduur is met 40 jaar verlengd. Daarnaast is er nog 70 m2 toegevoegd aan gebouw, en is de buitenruimte grondig veranderd. Het schoolgebouw heeft nu een hoogwaardig geïsoleerde buitenschil. De gevel, de kozijnen en het dak zijn aangepakt. Daarnaast is er een nieuw decentraal (CO2-gestuurde) ventilatiesysteem geïnstalleerd. In eerste instantie zou het schoolgebouw worden verwarmd met het concept ‘mijnwater’. Uiteindelijk is ervoor gekozen om de verwarming van het schoolgebouw via een elektrische warmtepomp te regelen. De benodigde elektriciteit wordt opgewekt met 284 zonnepanelen (100 kWp). Daarnaast is er ook een verbreding van de wijkfunctie geweest, door een BSO en peuteropvang (op basis van mede-gebruiksvergoeding) mede te huisvesten.

In eerste instantie werd de aanbesteding op basis van uitvraag gedaan (Design-Build-Maintain-Operate (DBMO) met een duidelijke output specificatie). Marktpartijen konden deelnemen aan de aanbesteding. Ondanks dat er op basis van kost en kengetallen een reëel budget op tafel lag, bleek de animo laag, werd het budget overschreden en kon niet worden voldaan aan de inschrijvingsvoorwaarden. Vervolgens is er besloten om het project in een bouwteam uit te voeren, waarbij de DBMO constructie is wel behouden kon worden.

De optelsom van bijdragen van het Rijk, de gemeente en het schoolbestuur maakte dat er voor een integrale verbeterslag totaal 3,7 miljoen euro (incl. btw) beschikbaar was. Voor de realisatie van het project heeft het schoolbestuur de dekkingsmiddelen vanuit het onderhoudsplan ingezet. Met een deel van de MI-vergoedingen over een periode van tien jaar kon zo ongeveer vijf ton (circa 15 procent) worden bijgedragen aan het project. Met de middelen vanuit het innovatieprogramma (350.000 euro) zijn onder meer 40 extra zonnepanelen geplaatst.

Bij het renoveren van scholen komt vaak een bepaalde mate van overlast voor omwonenden kijken. Bij de renovatie van deze school zijn buurtbewoners te eenzijdig geïnformeerd over deze overlast, vindt Herman Noppers (INNOVO), terugkijkend naar het proces. Nu zou hij omwonenden beter infomeren en betrekken bij de verschillende fases van een renovatie.

Looptijd

Het schoolbestuur en de gemeente hebben in 2018 samen een aanvraag ingediend voor het Innovatieprogramma Aardgasvrije en Frisse Basisscholen. Onder begeleiding van een procesbegeleider van het Innovatieprogramma is het project in 2019 gestart. Begin november 2019 was de deadline voor een definitieve aanbieding van marktpartijen. Het mislukken van de aanbesteding heeft geen gevolgen gehad voor de planning, want in januari 2020 is het bouwteam van start gegaan.

Het hele project nam in de uitvoering zes maanden in beslag, een leegstaande VO-school heeft gediend als tijdelijke huisvesting. Het gerenoveerde schoolgebouw is aan het einde van de zomervakantie van 2020 opgeleverd.

Ervaringen sinds oplevering

Het doel was om de school aardgasvrij te maken. Na het gebouw twee jaar in gebruik te hebben gehad, bleek dat hiervoor toch nog extra investeringen nodig waren. In de wintermaanden bleken de zonnepanelen niet genoeg elektriciteit te leveren. Daarnaast blijkt er redelijk veel sluipverbruik te zijn, voornamelijk ’s nachts. Daarom wordt nu gekeken naar energieopslag in de vorm van batterijen. Deze batterijen zijn echter wel een zware kostenpost. De hoop is dat de kosten voor dergelijke batterijen afnemen komende jaren en dat hier investeringen in kunnen worden gemaakt. De school heeft nu ongeveer 8 maanden nul-op-de-meter, en moet de andere 4 wintermaanden energie inkopen.

Unieke kenmerken en leerpunten

  • Goed samenspel tussen de gemeente en het schoolbestuur heeft voor een reële inschatting van het budget voor de renovatie geleid.
  • De visie op het soort onderwijs wat gegeven wordt in De Horizon heeft de bouwplannen gevormd.
  • Design-Build-Maintain-Operate (DBMO) constructie zorgt voor een koppeling van realisatie en exploitatie.
  • In de pilot zijn prestatieniveaus afspreken voor de binnenruimte. Een interessant leerpunt voor de gemeente: hoe ontwikkel je een prestatiecontract voor een gerenoveerd schoolgebouw, waarbij je een prijskaartje hangt aan verwarmd oppervlak per meter?
  • Neem vroegtijdig de netbeheerder mee in het proces. Door all-electric oplossingen waren verzwaringen van de elektriciteitsaansluitingen nodig. De aanvraag hiervoor kost meerdere maanden en ligt buiten de invloedssfeer van de aannemer.